Ядуурлаас гарсан улс орнуудын амжилтын түүхээс: Монголд өгөх сургамж

Ядуурал бол зөвхөн орлогын хомсдол бус, хүний амьдрах эрх, боловсрол, эрүүл мэнд, нийгмийн оролцооны хүртээмжтэй холбоотой өргөн хүрээтэй асуудал юм. Гэвч зарим улс орон зорилтот бодлого, тогтвортой эдийн засгийн өсөлт, хүн төвтэй хөгжлийн хандлагаар дамжуулан ядуурлыг мэдэгдэхүйц бууруулж, зарим тохиолдолд бүрэн шахуу арилгаж чадсан байдаг.

1. Хятад улс — Түүхэн хэмжээний ядуурлын бууралт

Сүүлийн 40 жилийн хугацаанд Хятад улс 800 сая орчим иргэнээ ядуурлаас гаргасан нь дэлхийд урьд өмнө тохиож байгаагүй томоохон амжилт юм.

Амжилтын гол хүчин зүйлс:

• Хөдөө аж ахуйн шинэчлэл, өмч хувьчлал
• Дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт (зам, цахилгаан, интернет)
• Бүсчилсэн хөгжлийн бодлого
• Орлого нэмэгдүүлэх хөтөлбөрүүд

2021 онд Хятад улс туйлын ядуурлыг бүрэн арилгасан гэж зарласан.

2. Вьетнам — Эдийн засгийн шинэчлэл ба экспортын өсөлт

1980-аад оны сүүлээр туйлын ядуу байсан Вьетнам улс 2020 он гэхэд ядуурлын түвшинг 70%-аас 5%-д хүргэсэн.

Амжилтын гол хүчин зүйлс:

• “Doi Moi” нэртэй эдийн засгийн шинэчлэл (зах зээлийн нээлт)
• Гадаад худалдааг дэмжих бодлого
• Боловсрол, эрүүл мэндэд чиглэсэн хөрөнгө оруулалт

Өнөөдөр Вьетнам дунд орлоготой орны жишигт хүрсэн.

3. Бангладеш — Хүн төвтэй хөгжлийн бодлого

1990-ээд онд хамгийн ядуу орны тоонд ордог байсан Бангладеш 2020 он гэхэд ядуурлын түвшинг 50%-аас 20% хүртэл бууруулсан.

Амжилтын хүчин зүйлс:

• Эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих (гадаадын оёдлын үйлдвэрүүд)
• Микрофинанс буюу жижиг зээл олголт (Grameen bank)
• Боловсролд чиглэсэн төрийн болон ТББ-уудын хамтын ажиллагаа

Эмэгтэйчүүдийн оролцоо, бичил санхүүжилт эдийн засгийг чирсэн хүчтэй жишээ.

4. Руанда — Иргэн төвтэй бодлого

Геноцидын дараах сүйрлээс өндийсөн Руанда улс өнөөдөр Зүүн Африкийн хөгжиж буй хамгийн амжилттай орнуудын нэг болжээ.

Амжилтын шалтгаан:

• Төр, иргэний нийгмийн түншлэл
• Цахим засаглал, авлигын эсрэг хатуу бодлого
• Эмэгтэйчүүдийн улстөр, эдийн засгийн оролцоог дэмжсэн бодлого

Руанда бол пост-сүйрлийн нөхцөлд ч ядуурлыг даван гарч болдгийг харуулсан жишээ.

Монголд хэрэгжүүлж болох сургамжууд

Монгол Улс ядуурлыг бууруулах зорилго тавьж буй ч 2024 оны байдлаар хүн амын 27.5% нь ядуу хэвээр байна (ҮСХ). Тиймээс дараах сургамжууд чухал:

1. Бүсчилсэн хөгжлийг дэмжих — хөдөө, орон нутагт орлогын эх үүсвэр бий болгох
2. Жижиг, бичил зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх
3. Эмэгтэйчүүд, залуусын хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих
4. Төр, иргэний нийгмийн хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх
5. Авлигагүй, хариуцлагатай засаглал бий болгох

Дүгнэлт:

Ядуурлыг бууруулахад зөвхөн эдийн засгийн өсөлт хангалтгүй. Иргэдийн амьжиргаанд шууд нөлөөлөх, хүртээмжтэй, тогтвортой, иргэн төвтэй бодлого л ядуурлыг арилгаж чадна. Хятад, Вьетнам, Бангладеш, Руанда зэрэг орнуудын түүх Монгол Улсад тод жишээ болон үлдэж байна.

А.Тамир